نوێ

لێرەدا شتانێک باس دەکرێ کە ئەوەی مسولمانی ڕاست و دروست بێ گاڵتەی لێدێ یەکێک لەو بابەتانە کە وورژێندراوە لەلایەن کەناڵی ڕووداو بریتییە لەوەیە ئایە ئامادەبوون لە ووتاری هەینی واجبە یاخود نا؟
لەگەڵ ئەوەشا قسەی ناڕاست دەداتە پاڵ امام شافعی کە دەلێ نەی ووتیە هەینی واجبە،
واجبوونی هەینی وەک ڕۆژی پرشنگدار دیارە بەپێی سەرچاوەکانی ئیسلامی کە قورئان و فەرموودە و اجماع ه،
لە قورئان زۆر بەڕوونی واجبوونی هەینی دەخاتە ڕوو وەبگرە سورەتێکی قورئان بەناوەیەکە “الجمعة”
پەروەردیگار دەفەرمووێ

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ (9) }الجمعة

واتا (ئه‌ی ئه‌وانه‌ی باوڕتان هێناوه کاتێ که بانگ درا بۆ نوێژ له ڕۆژی هه‌ینیدا، ئێوه به په‌له بچن به‌ده‌م یادی خواوه و واز له کڕین و فرۆشتن بهێنن، چونکه ئه‌و کاره‌تان چاکتره بۆتان ئه‌گه‌ر بزانن و تێبگه‌ن)،
پەروەردیگار زۆر بەڕوونی فەرمان دەکا ودەفەرمووێ
(فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِالله – بچن بۆ بەدەم یادی خوداوە)
پاشان فەرمانێکی تر دەکات و دەفەرمووێ
(وَذَرُوا الْبَيْعَ -واز لەکرین و فرۆشتن بێنن)
کەواتە ئایەتەکە زۆر ڕوونە کە شێوازی ئایەتەکە و ووشەکان بە شێوەی امر فەرمان هاتووە کە مرۆڤەکان پێویستە گورێ رایەڵبن

هەروەها لەفەرموودە واجبوونی هەینی خراوەتە ڕوو بەدەیان فەرموودە

پێشەوا ابوداود لەسننەکەی فەرموودەیەکمان بۆ دەگێرێتەوە تیایە پەیامبەر دەفەرمووێ
( الجُمُعَةُ حَقٌّ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُسلِمٍ فِي جَمَاعَةٍ إِلاَّ أَربَعَة ……. ) رواه أبو داود (1067) وقال النووي في “المجموع” (4/483) : إسناده صحيح على شرط الشيخين ، وقال ابن رجب في “فتح الباري” (5/327) : إسناده صحيح ، وقال ابن كثير في “إرشاد الفقيه” (1/190) : إسناده جيد ، وصححه الألباني في صحيح الجامع (3111) .

واتا (هەینی ڕاست وەواجبە لەسەر هەموو بروا دارێک …..)

هەروها پێشەوا ابو داود فەرموودەیەکی تر دەگێرێتەوە پەیامبەر دەفەرمووێ

(على كلِّ محتلِمٍ رواحٌ إلى الجمعَةِ، وعلى كلِّ من راحَ إلى الجمعةِ الغسلُ) صحيح أبي داود الرقم: 342 

واتا ( لەسەر هەموو پێگەیشتوێک پێویستە هانگاونان بۆ هەینی….)

کۆدەنگی مسولمانان لەسەر واجبوونی هەینی

پێشەوا ابن منذر لەکتێب اجماع دەفەرمووێ

(وأجمعوا على أن الجمعة واجبة على الأحرار البالغين المقيمين الذي لا عذر لهم). اهـ. الإجماع لابن المنذر، ص44.

واتا (کۆدەنگ لەسەر ئەوەی هەینی واجبە لەسەر ئازادەکان ئەوانەی پێگەیشتون و مسافرنین ئەوانەی کە هیچ عوزێکیان نیە)

ابن قدامە مقدیسی دەفەرمووێ

(الْأَصْلُ فِي فَرْضِ الْجُمُعَةِ الْكِتَابُ وَالسُّنَّةُ وَالْإِجْمَاعُ…. وَأَجْمَعَ الْمُسْلِمُونَ عَلَى وُجُوبِ الْجُمُعَةِ). اهـ. الجزء الثاني [ ص: 70 ] 

واتا (بنچینەی واجبوونی هەینی قورئان و فەرموودە و کۆدەنگیە ، وەهەموو مسولمانان کۆدەنگ لەسەر واجبوونی هەینی)

هەروەها پێشەوا ابن عبدالبر دەفەرمووێ

(وَأَجْمَعَ عُلَمَاءُ الْأُمَّةِ أَنَّ الْجُمُعَةَ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ حُرٍّ بَالِغٍ ذَكَرٍ يُدْرِكُهُ زَوَالُ الشَّمْسِ فِي مِصْرٍ مِنَ الْأَمْصَارِ، وَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْمِصْرِ غَيْرِ مُسَافِرٍ..) اهــ. الاستذكار – ج 5 – الجمعة – صلاة الجماعة – 197
واتا (کۆدەنگی زانایانی ئومەت لەسەر ئەوەیە هەینی واجبە لەسەر هەموو ئازادێک ……)

کەواتە هەرچی زانایانی مسولمان و مسولمانان هەن پێیان وایە هەینی واجبە، کەواتە ئەوەی جگە لەو بیرورایە هەڵبژێری یاخود بلێت ئەوە پێوەندی بە ئیسلامەوە نیە چونکە ئەوە اجماعە ئەوەی لەکۆمەلەی مسولمانان و رێگای دەرچێ ئەوە لە مسولمانان نیە

پەروەردیگار لەسورەتی النساء ئایەتی ۱۱٥دەفەرمووێ

(….وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّىٰ وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ ۖ وَسَاءَتْ مَصِيرً)
واتا( وه‌ هه‌ر که‌سێك دژایه‌تی پێغه‌مبه‌ر(صلی الله‌ علیه‌ وسلم) بکات پاش ئه‌وه‌ی که‌ ڕێبازی ڕاستی بۆ ڕوون بوویه‌وه‌و شوێنی ڕێگایه‌کی تر بکه‌وێ بێجگه‌ له‌ ڕێگه‌ی بڕواداران ڕووی وه‌رده‌گێڕین بۆ ئه‌و ڕێبازه‌ی که‌ هه‌ڵی بژاردووه‌و ده‌یخه‌ینه‌ دۆزه‌خ ئای چ پاشه‌ ڕۆژێکی خراپه‌).

ئایە ئیمامی شافعی ووتیەتی ووتاری جومعە واجب نیە

قسەیەکی چەواشە و دوور لەراستی لەسەر امام شافعی کرد کە امام شافعی نەیووتیە هەینی واجبە، ئەمە دورە لەڕاستی بگرە امام شافعی لەکتێبی الام ئاماژە بەوە دەدا کە واجبە هەینی

( “إيجاب الجمعة” بعدما ذكر الآية إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة ، قال : ودلت السنة من فرض الجمعة على ما دل عليه كتاب الله تبارك وتعالى ……. والتنزيل ثم السنة يدلان على إيجاب الجمعة ، …..ومن كان مقيما ببلد تجب فيه الجمعة من بالغ حر لا عذر له وجبت عليه الجمعة )

واتا (واجبوونی هەینی ، دوای هێنانی ئایەتی سورەتی الجمعە امام شافعی دەلێت : فەرموودە هاتووە لەسەر واجبوونی هەینی هەروەک چۆن لە قورئانیش لەگۆفتاری پەروەردیگار هاتووە -مەبەست پێی سورەتی الجمعە- ….. قورئان و پاشان فەرموودە دەبنە بەڵگە لەسەر واجبوونی هەینی ….، هەرکەسێک لەماڵ بێ لەشاری خۆی هەینی لەسەر واجب دەبێ ئەوەی ئازادی پێگەیشتووبێ عوزری نیه هەینی لەسەر واجب دەبێ) کتاب الأم ج ۱ ص 207